ميلهاى شديد و تلاشهاى سركش آن را مىپوشاند ، پس نفس جمال و زيباى را دوست مىدارد ، و به نور عشق مىورزد ، و زيبايى نظام و دقت هماهنگى آن را به خود جذب مىكند ، ولى كسانى كه پيوسته به لذتهاى شكم و پست‌تر از آن توجه دارند ، و شراب خودنمايى و فزون‌خواهى آنان را به خود مست كرده است ، چگونه مىتوانند به نداهاى نجوايى روان خويش گوش فرا دهند ، و به لذات عقل خود توجه كنند ، و به همين سبب نيازمند آنند كه كسى اين گونه چيزها را به ياد ايشان بياورد ، و احساس جمال و شكوه و قاعده دارى و نظم دقيق طبيعت را در جانهاى ايشان برانگيزد و بيدار كند ، و آنان را بر آن دارد كه به خورشيد و طلوع صبحگاهى آن با سادگى كودكانه نظر كنند ، و هر گاه كه خورشيد بر گسترهء زمين مىتابد و روشنى خود را بر پشته‌ها و دشتها مىگستراند ، و اشعهء خود را از پنجره‌ها و شكافها به درون خانه‌ها مىرساند ، با احساسى شاعرانه ، همچون عاشقى دل از دست داده به آن بنگرند ، و از آن درسى تازه و بلكه روحى تازه و مايهء حركتى عاطفى دريافت كنند . / 133 « وَ الشَّمْسِ وَ ضُحاها - سوگند به خورشيد و روشنى چاشتگاه آن . » سوگند به آن . . . چنان به آن بنگر كه گويى پيش از اين هيچ نمىدانسته‌اى كه اين تودهء بزرگ آتش چيست كه از ميليونها سال پيش در حال سوختن بوده و هنوز دوران كهولت خود را مىگذراند ، بدان جهت كه احتراق آن نتيجه‌اى از فعل و انفعالات هسته‌اى است ، و ما پيوسته بر روى زمين از گرمى و روشنى و سودمنديهاى آن بهره‌مند مىشويم ، و اينك منتظر رسيدن خبرهايى از آن ماهواره‌ايم كه چندى پيش به مدار آن فرستاده شد ، و به خواست خدا پس از حدود سه سال به آن جا خواهد رسيد ، و اميد آن هست كه معلومات بيشترى از اين جرم فلكى در اختيار ما قرار دهد ولى اكنون - در اين حالت انتظار - بهتر است به ضحوهء شمس توجه كنيم كه - بنا بر آنچه گفته‌اند - ضدّ سايه يعنى پرتوهاى گسترده شدهء آن بر روى زمين است ، و در هنگام ارتفاع پيدا كردن خورشيد در آسمان تجلّى پيدا مىكند . و بعضى گفته‌اند : ضحاى خورشيد سراسر روز است ، و ظاهرا گفتهء اول درست‌تر است ، چه ضحى از ضح مشتق شده است كه به معنى نور خورشيد است .